Welkom

Op de website van Factor70.nl Hét platform voor de 70+ vrouw van nu.

Regio

Wil je de landelijke of regionale rubrieken bekijken? Kies rechtsbovenin de gewenste regio.

Zoeken

Kun je iets niet vinden? Zoek dan met de knop onderin.

Veel leesplezier

Wil je graag op de hoogte worden gehouden? Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief.

door Machteld van Soest

Marieke Lucas Rijneveld: De avond is ongemak

De sterke beelden, de bijzondere vergelijkingen en het originele taalgebruik in 'De avond is ongemak' maken het lezen van dit boek van deze jonge schrijfster tot een heel bijzondere leeservaring. Het is echter geen vrolijk boek. Het boek is beklemmend, en het boek verontrust.

Als het verhaal begint, is de hoofdpersoon ongeveer tien jaar: zij is een meisje dat Jas wordt genoemd. Zij groeit op in een zeer gelovig, op zichzelf gericht gezin op een boerderij met melkkoeien. Op een dag vertrouwt haar oudere broer Matthies haar toe dat hij gaat schaatsen naar de overkant. Hun ouders mogen dat niet weten. Ze wil graag mee, maar hij zegt haar dat hij haar mee zal nemen als ze groter is. Een cruciale passage, die grote gevolgen zal hebben. Deze gebeurtenis tekent het leven van Jas.

Matthies verdrinkt omdat het ijs te zwak bleek te zijn. Vanaf dat moment wordt alles anders in het gezin. De ouders, de jongere zus en broer en Jas zelf drijven uit elkaar. Er wordt in het gezin niet meer over Matthies gesproken. Er wordt überhaupt niet veel tegen elkaar gezegd in het gezin. Jas zegt: 'We groeien op met Het Woord, maar de woorden ontbreken steeds vaker in de boerderij', p. 181.

De overgebleven kinderen zoeken steun bij elkaar, omdat de ouders het in emotioneel opzicht steeds laten afweten. Er komen veel dieren in het boek voor, ze lijken troost te bieden maar er wordt niet zachtzinnig met de dieren omgesprongen. Jas gaat bijvoorbeeld meehelpen padden te redden, die vanwege de paddentrek in gevaar verkeren. De padden moeten geholpen worden om de overkant, alweer de overkant, te bereiken. Jas helpt wel en niet, ze zit zo met zichzelf in de knoop en krijgt zo weinig hulp van wie dan ook, dat ze volledig de weg kwijtraakt. Ze hunkert naar contact, naar aangeraakt worden, naar verbinding met mensen. De veearts die voor de koeien komt, is de enige die aan haar de vraagt: ‘Denk je nog wel eens aan Matthies?’. Een pijnlijke passage.

De ouders van Jas en Matthies bedoelen het goed, ze zijn zeer gelovig en zien alle tegenslag als een straf van God. Nadat hun oudste zoon is verdronken, is het met de tegenslag nog niet afgelopen. Er breekt MKZ uit, de koeien moeten worden geruimd. Ondertussen ontsporen de drie overgebleven kinderen. Ontluikende seksualiteit, dierenmishandeling, eetproblemen, verholen agressie, het speelt zich onder de neus van de ouders af, maar zij zijn in hun rouw en verdriet niet in staat om de begeleiding te geven die de kinderen nodig hebben. Een schrijnend verhaal, in een prachtige literaire vorm gegoten.

Na de bespreking van dit boek zou het gedicht: ‘De moeder de vrouw’ van Martinus Nijhoff kunnen worden gelezen. Dit gedicht staat nu, in de Boekenweek 2019, centraal, en is dus ook nog eens heel actueel. In dit gedicht verwijst de 'overzijde' ook naar het hiernamaals, net als in de roman van Rijneveld. In het gedicht wordt gesmacht naar contact met de overleden moeder, Jas smacht maar contact met haar overleden broer, en eigenlijk ook naar contact met haar nog levende familieleden, haar ouders. Het zoeken naar troost en begrip, een arm om iemands schouder: na het lezen van dit boek èn het gedicht besef je opnieuw hoe onmisbaar kleine liefdevolle gebaren zijn. Wij mensen hebben mensen nodig.

Volgende keer: De bekeerlinge, van Stefan Hertmans

Machteld van Soest

machteldvansoest@gmail.com

Gelderland