Welkom

Op de website van Factor70.nl Hét platform voor de 70+ vrouw van nu.

Regio

Wil je de landelijke of regionale rubrieken bekijken? Kies rechtsbovenin de gewenste regio.

Zoeken

Kun je iets niet vinden? Zoek dan met de knop onderin.

Veel leesplezier

Wil je graag op de hoogte worden gehouden? Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief.

door Machteld van Soest

Jane Gardam: De dochter van Crusoe

Wie kent niet het beroemde boek van Daniel Defoe: Robinson Crusoe (verschenen in 1719) de fictieve autobiografie van de man die aanspoelde op een onbewoond eiland. Dit boek is het lievelingsboek van Polly Flint, de hoofdfiguur uit Gardams De dochter van Crusoe. Polly Flint is zes jaar als het verhaal begint. Het is 1904. Polly wordt door haar vader naar de twee zussen van haar overleden moeder gebracht. In het gele huis vlak aan de Engelse kust komt Polly in het merkwaardige huishouden van de twee afstandelijke zussen. Polly’s vader is zeeman. Na een half jaar is Polly wees: haar vader sterft ook. Polly is vaak alleen, leest veel, observeert scherp, krijgt thuis les en heeft heel weinig contact met leeftijdgenoten.

Ze moet het alleen zien te rooien. Wij lezers komen er pas aan het eind van het boek achter waarom de sfeer in het huis zo verziekt is. Tussen de regels door hadden we alles kunnen lezen, maar omdat we niet genoeg weten van de achtergronden, vallen de puzzelstukjes pas aan het eind van het boek op hun plaats. Dit procedé gebruikt Gardam in meer van haar boeken en dat levert steevast een ijzersterk plot op. In het gele huis staat een reusachtige, figuurlijke olifant in de kamer in de vorm van een pikant familiegeheim, dat ons tussen de regels wordt onthuld.

In dit boek vermengt Gardam haar eigen herinneringen met die van haar moeder. Ze noemt zelf dit boek haar meest autobiografische en beste werk. De verhaalfiguren zijn vooral vrouwen, uit verschillende rangen en standen van de Engelse samenleving. Dit boek geeft een tijdbeeld van vrouwen in de eerste helft van de 20e eeuw in Engeland. We lezen over de hun toegestane rollen. Klasse, het geloof en afkomst bepalen de rollen die je als vrouw mag spelen, en binnen die kaders moet je je zien te ontwikkelen. Alle verhaalfiguren kleuren een stukje van dit verhaal in: bijvoorbeeld de twee huishoudsters, de inwonende oude vrijster, de zusters en vooral Polly zelf.

Omdat Polly zoveel leest, komt er veel Engelse literatuur voorbij in het boek. Literatuur is een manier om te ontsnappen aan de kaders die door geloof, klasse en afkomst worden bepaald. Haar oma leest bijvoorbeeld Fanny Hill, en later begrijp je als lezer pas wat daar de betekenis van is. We ontmoeten Virginia Woolf, Lewis Caroll, de schrijver van Alice in Wonderland, Dickens wordt veel genoemd, en ga zo maar door. Voor liefhebbers van Engeland en Engelse literatuur is er veel te genieten in dit boek.

Polly is een eenzaam meisje. Boeken zijn haar valkuil èn haar redding. Ze bindt zich makkelijk aan mensen omdat ze maar weinig mensen ontmoet. Haar ontwikkeling is interessant om in de boekenclub te bespreken. Hoe blijf je overeind in deze bijzondere omstandigheden? Wat heb je als mens nodig om je te ontwikkelen? Aan haar eenzaamheid komt na lange tijd een einde door de komst van twee verweesde kinderen. Net als Polly 35 jaar daarvoor spoelen deze kinderen aan bij het gele huis. Ook Stanley, het kind dat van de huishoudster blijkt te zijn, vormt een parallel met de drie al genoemde weeskinderen. Stanley behoort echter tot een andere klasse.

Aan het eind van het boek is Polly 87 jaar. Haar einde nadert. Ze ziet Robinson Crusoe als een geestverschijning, en neemt afscheid van haar geestelijke vader. Hij wenst haar vaarwel.

Bij de bespreking van dit boek bij mijn boekenclubs bleek, dat de verhulde manier van vertellen niet door iedereen als prettig wordt ervaren. Het boek heeft voor sommige lezers uitleg nodig.

Na de bespreking lazen we het gedicht ‘Eiland’ van Willem van Toorn. Ik dit gedicht komt ook het eilandgevoel aan de orde. Het gevoel alleen te willen zijn op je eiland, gecombineerd met de wens contact te maken, ‘de overkant’ te bereiken. We herkenden Polly hierin.

Machteld van Soest

machteldvansoest@gmail.com