Welkom

Op de website van Factor70.nl Hét platform voor de 70+ vrouw van nu.

Regio

Wil je de landelijke of regionale rubrieken bekijken? Kies rechtsbovenin de gewenste regio.

Zoeken

Kun je iets niet vinden? Zoek dan met de knop onderin.

Veel leesplezier

Wil je graag op de hoogte worden gehouden? Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief.

door Machteld van Soest

Martin Michael Driessen: De pelikaan

‘De pelikaan’ van Martin Michael Driessen speelt zich af in een fictief, idyllisch stadje in voormalig Joegoslavië, aan de Adriatische kust, waar de pelikanen langs de kust vliegen, of dobberen op de blauwe zee. De ondertitel van het boek luidt: ‘een komedie’, en daarmee is het meteen duidelijk dat niet alles ernstig bedoeld is in dit boek.

De hoofdpersonen van de roman zijn twee antihelden, Josip en Andrej, en zij wonen al hun hele leven in het stadje. Andrej is postbode, en Josip is conducteur in het plaatselijke kabeltreintje dat het stadje verbindt met de heuveltop. Dat treintje is een geweldige vondst van de auteur: twee aan elkaar gekoppelde wagonnetjes, één boven en één beneden aan de berg, trekken elkaar door hun gewicht omhoog en omlaag. Als er geen passagiers voor het contragewicht kunnen zorgen, wordt er water gebruikt om het bovenste wagonnetje naar beneden te laten lopen, en zo het andere wagonnetje weer omhoog te trekken. Dit ingenieuze mechanisme, gebaseerd op balans, roept een bijzonder beeld op dat centraal staat in het boek.

Andrej weet veel van de bewoners van het plaatsje: hij stoomt namelijk hun brieven open. Hij steelt geld uit de enveloppen die hij moet bezorgen. Ook ontdekt hij dat Josip naast zijn huwelijk een geheime relatie met een vrouw heeft, en Andrej besluit hem daarmee te gaan chanteren.

Andrej, die op zijn fiets de post bezorgt, wordt op zeker moment aangereden door een auto. Als Andrej in het ziekenhuis ligt, komt Josip in zijn huis om zijn hond te verzorgen. Zo ontdekt Josip dat Andrej geld steelt uit de post en ook hij besluit over te gaan tot chantage.

De mannen weten niet door wie ze worden gechanteerd. Ze doen wel pogingen daarachter te komen. En daarnaast ontwikkelt zich een vriendschap tussen de twee mannen. Deze complexe situatie draait ook om balans, evenwicht. Het geld dat de één aan zijn chanteur geeft, heeft de ander weer nodig om zíjn chanteur tevreden te stellen. De wederzijdse chantage, verbonden met de vriendschap tussen de twee mannen, en de kabelbaan die werkt via gewicht en contragewicht, zorgen samen voor een mooi samenspel. Op p. 70 zegt Driessen: ‘Leugens zijn op de een of andere manier veel persoonlijker dan de waarheid.’

Er wordt veel gesproken over goed en kwaad in het boek. Josip en Andrej vinden beiden dat je voor de goede zaak wel mag chanteren. Ook goed en kwaad moeten in balans zijn. Alle verhaalfiguren in het boek, ook de bijfiguren, hebben zowel goede als minder fraaie eigenschappen. De zachtaardige homofiel Schmidt is een verstokte antisemiet, en de Duitser die met de kabelbaan reist om herinneringen aan de oorlog op te halen, bedoelt het misschien niet slecht, maar heeft wel oorlogsmisdaden op zijn geweten.

Aan het eind van het boek breekt de oorlog uit. Het stadje moet worden ontruimd. De kabelbaan wordt gebruikt om mensen te evacueren. Andrej wordt geraakt door een kogel. De pelikanen worden met olie besmeurd. De idylle wordt ruw verstoord.

Jaren later zien we Josip in het casino veel geld winnen. Maar voordat hij het geld kan innen, sterft hij aan een hartaanval. Zijn vriendin zit er na zijn dood warmpjes bij.

Knap hoe Driessen in dit boek met een ondertoon van humor de zwakte van de mens laat zien in deze fictieve setting. Een prachtig literair kunststuk!

De vrouwelijke verhaalfiguren in ‘De pelikaan’ komen er niet goed vanaf. Daarom lazen we na afloop van de bespreking met onze leeskring een gedicht dat dat gevoel weer een beetje rechtzet. Dat er ook een trein in het gedicht voorkomt, is mooi meegenomen. We lazen samen ‘Echtpaar in de trein’ van Willem Wilmink.

Volgende keer: Judas, van Amos Oz.

Machteld van Soest

Reageren: machteldvansoest@gmail.com

Gelderland