Welkom

Op de website van Factor70.nl Hét platform voor de 70+ vrouw van nu.

Regio

Wil je de landelijke of regionale rubrieken bekijken? Kies rechtsbovenin de gewenste regio.

Zoeken

Kun je iets niet vinden? Zoek dan met de knop onderin.

Veel leesplezier

Wil je graag op de hoogte worden gehouden? Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief.

door Machteld van Soest

Aan het eind van de dag

Als er nou één boek is, dat past bij Factor70, dan is dat 'Aan het eind van de dag' van Nelleke Noordervliet. Het boek gaat over het opmaken van de balans van je leven, aan het eind van je levensdag. De vraag die in het boek centraal staat is: wie gaat er over het verhaal van jouw leven: de buitenwereld of jijzelf? We maken in het boek kennis met Katharina (Kat) Donker. Zij heeft op haar 78e een interessant leven en een mooie politieke carrière achter de rug: ze is minister geweest. Ze wordt door Clara Hartong benaderd die een biografie over haar leven wil maken. Kat schrikt en houdt het contact met Clara af. Kat wil zelf de regie over het verhaal van haar leven houden, en Clara verstoort de balans die er op dat moment is.

Kat worstelt met vragen als: wat mag wel in de openbaarheid komen en wat niet, en hoe voorkom je dat er vertekende verhalen naar buiten komen? Kat zegt op p. 97: ‘Ik ben zo bang dat uit de biografie iemand oprijst die jullie allemaal herkennen, maar ik niet.’

Dan ontspint zich in de roman het verhaal van Kats leven. Wat ze niet aan Clara wil vertellen, krijgen wij als lezers wèl te horen. De minder fraaie herinneringen: mislukte relaties, problemen met exen en met kinderen, fouten in haar politieke leven.

Noordervliet wil de complexiteit van een mensenleven laten zien. Een biografie zou van een leven een compositie maken; in een roman kunnen meer waarheden naast elkaar bestaan, zoals dat in het echte leven ook het geval is. Een roman is volgens Noordervliet veel geschikter om ons te brengen tot de geheime kern van een mens (p. 67). Kat zegt, p. 60: ’Mijn levensverhaal bevat diverse hoofdpersonen die allemaal K. Donker heten.’ Herkennen we dit niet allemaal? Je kunt het verhaal van je leven op allerlei manieren vertellen, en die verhalen kunnen allemaal waar zijn. Hoe je de nuances aanbrengt, wat je weglaat en wat je aandikt, hoe vaak en met welke intensiteit je je verhalen vertelt: zo wordt de werkelijkheid gemaakt, vervormd, vastgelegd.

Noordervliet laat zien dat keuzes in het leven vaak terloops worden gemaakt. En ook dat keuzes soms onbedoeld tot ingrijpende consequenties kunnen leiden. Dat geldt voor Kats privéleven, maar ook in haar politieke carrière is dat het geval. Het tijdbeeld dat Noordervliet schetst als achtergrond van dit hele verhaal wordt heel sterk neergezet. Zeer herkenbaar voor mensen die de tweede helft van de vorige eeuw bewust hebben meegemaakt.

We leren Kat door haar ontboezemingen goed kennen. Er is veel gebeurd in haar leven. Ze komt uit een eenvoudig milieu, gaat naar het gymnasium en ontstijgt het gezin waaruit ze komt. Al heel jong belandt ze in Parijs, keert als jonge, alleenstaande moeder in Nederland terug. We lezen over de relaties met gecompliceerde mannen, met wie ze mooie tijden, maar ook diepe ellende meemaakt. Intrigerend is de relatie met haar vriendin Patricia. Zij lijkt een betrouwbare bondgenoot die in Kats gezin een belangrijke rol vervult. Maar op p. 134 staat: ‘Vriendschap kan een ingewikkelde vorm van wraak zijn.’ We ontdekken dat Patricia niet zo meegaand en liefdevol is als ze lijkt. Haar manipulaties hebben verregaande en verdrietige consequenties.

Aan het eind van de roman ontdekken we dat de biografie van Clara Hartong er toch is gekomen, ondanks de tegenwerking van Kat. Ze heeft ons dan inmiddels verteld dat in haar politieke loopbaan van alles is gebeurd dat het daglicht niet kon verdragen, en we horen over rampzalige gebeurtenissen rond de dood van haar dochter Hanna. Een aangrijpend en dieptreurig verhaal, erg mooi verteld.

In onze boekenclub sloten we de bespreking van Aan het eind van de dag af met het lezen van het gedicht: Het kind en ik van Martinus Nijhoff. Dit gedicht wordt in het boek genoemd op p. 197. Daar wordt verteld over Hugo, één van Kats liefdes. Hij wil graag een roman schrijven, maar het komt er niet van. Net als in het gedicht is Hugo zich goed bewust van wat zijn diepste zelf hem vertelt. Dat zou een mooie roman kunnen opleveren. Maar in tegenstelling tot Nelleke Noordervliet lukt het Hugo niet om zijn gedachten op papier te zetten.

Volgende keer: Het oude land, van Dörte Hansen.

Machteld van Soest